ท่ามกลางความเงียบสงบที่ปกคลุมกำแพงสูงตระหง่านของเรือนจำหญิงทั่วประเทศ มีกระแสคลื่นใต้น้ำแห่งความวิตกกังวลที่กำลังก่อตัวขึ้นอย่างเงียบเชียยอบอ สายตาของผู้ต้องขังหญิงนับหมื่นชีวิต ตลอดจนเด็กทารกไร้เดียงสาที่ลืมตาดูโลกภายในกรงขังกำลังจับจ้องไปยังความเปลี่ยนแปลงภายนอกด้วยความหวั่นจังหวัด พวกเขาไม่ได้กังวลเพียงแค่เรื่องของวันเวลาที่จะได้รับอิสรภาพแต่พวกเขากำลังกังวลถึงลมหายใจและโอกาสที่เคยได้รับจากผู้ที่พวกเขาเรียกว่าเจ้าหญิงนักกฎหมายยอ สี่คำถามที่สื่อกระแสหลักไม่เคยตั้งคำถามแต่เป็นคำถามที่ติดอยู่ในใจของคนไทยทุกคนคือ
หลังจากการสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าพัชรกิตติยาภานะเรนทิราเทพยวดีมรดกชิ้นสุดท้ายที่พระองค์ทรงอุทิศพระวรกายสร้างไว้ให้อย่างโครงการกำลังใจและมูลนิธินภาจะดำเนินต่อไปในทิศทางใด แต่เราต้องยอมรับความจริงข้อหนึ่งว่าในโลกแห่งอำนาจและการบริหารจัดการภายในราชสำนัก ทุกความเคลื่อนไหวและการเปลี่ยนผ่านไม่ใช่เรื่องของความบังเอิญยอเมื่อสูญรวมจิตใจและผู้ขับเคลื่อนหลักทางกฎหมายเพื่อสิทธิมนุษยชนไม่อยู่แล้ว โครงสร้างที่เคยค้ำจุนกลุ่มผู้ด้อยโอกาสจะยังคงแข็งแกร่งเหมือนเดิมหรือจะค่อยค่อยถูกลดบทบาทลงจนกลายเป็นเพียงชื่อในประวัติศาสตร์
วันนี้เราจะร่วมกันแกะรอยและถอดรหัสสัญญาณสำคัญเพื่อมองให้เห็นภาพพรมที่แท้จริงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังภาพข่าวพระราชสำนักอันงดงามอ หากเราต้องการเข้าใจว่าทำไมโครงการกำลังใจจึงมีความสำคัญต่อความมั่นคงทางสังคมของไทยอย่างมหาศาลเราต้องย้อนกลับไปดูรากฐานที่พระองค์พาทรงวางไว้ พระองค์ไม่ได้ทรงงานในฐานะเจ้าหญิงที่ประทับอยู่บนหอคอยงาช้าง แต่ทรงก้าวเท้าเข้าสู่แดนทมิฬที่ไม่มีใครอยากเหยียบย่าง นั่นคือเรือนจำหยิงอ ทรงใช้ความรู้ทางด้านนิติศาสตร์ระดับดุษฎีบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยคอลเนลมารวมเข้ากับหัวใจแห่งความเมตตาจนเกิดเป็นโครงการกำลังใจในพระดำรีเมื่อปีพุทธศักราชสองพันห้าร้อยบัดนี้
โครงการนี้ไม่ใช่แค่การแจกถุงยังชีพหรือการเยี่ยมเยียนตามวาระยามว่างแต่เป็นความพยายามที่จะรื้อถอนโครงสร้างความเหลื่อมล้ำที่กัดกินสังคมทอยอพระองค์ทรงมองเห็นในสิ่งที่ผู้ชายและนักกฎหมายส่วนใหญ่ในเวลานั้นมองข้าม นั่นคือความเปราะบางของผู้หญิงในกระบวนการยึดติดรอรอมอผู้ต้องขังหญิงหลายคนต้องโทษเพียงเพราะความรู้เท่าไม่ถึงการณ์เพราะความยากจนหรือเพราะถูกใช้เป็นเครื่องมือในขบวนการค้ายาเสพติด และสิ่งที่ทารุณที่สุดคือ เมื่อพวกเธอตั้งครรภ์ภายในคุก เด็กที่เกิดมาต้องเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้อต่อการเติบโตต่อ เมื่อพระองค์พาทรงเข้ามาเปลี่ยนตรงนี้ทรงประทานระบบสาธารณสุขที่ดีขึ้นทรงให้มีการฝึกอาชีพที่ยั่งยืนและที่สำคัญที่สุดทรงผลักดันแนวคิดนี้ไปสู่เวทีโลกจนกลายเป็น
ข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่มิใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำความผิดหญิงหรือที่ทั่วโลกขนานนามว่าข้อกำหนดกรุงเทพแบงค็อกรู นี่คือมรดกชิ้นเอกที่ทำให้นานาชาติต้องก้มหัวยอมรับในความสามารถด้านกฎหมายของเจ้าหญิงจากประเทศทอยอแต่เมื่อสิ้นพระชนม์ลงข้อกำหนดโลกนี้จะยังคงศักดิ์สิทธิ์ในทางปฏิบัติบนแผ่นดินไทยอยู่หรือไม่ เธอลองจินตนาการถึงผู้ต้องขังหญิงคนหนึ่งที่กำลังจะพ้นโทษออกมาในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้าในอดีตเธออาจจะมีความหวังเพราะรู้ว่ามีเครือข่ายของโครงการกำลังใจคอยรองรับ มีอาชีพที่ได้รับการฝึกฝน
มีตลาดรองรับสินค้าจากมูลนิธินภาที่คอยให้โอกาสสร้างชีวิตใหม่ แต่ในวันนี้ความมั่นใจเหล่านั้นกำลังแปรเปลี่ยนเป็นความกระวอ มีรายงานเงียบเงียบจากผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ว่าขวัญและกำลังใจของเจ้าหน้าที่ระดับล่างและอาสาสมัครเริ่มสั่นคลอนเนื่องจากขาดนโยบายที่เฉียบขาดและทิศทางที่ชัดเจนจากส่วนกลาง แต่ความวิตกกังวลนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างไร้เหตุผอล่าสังคมศาสตร์และสังคมวิทยาได้ชี้ให้เห็นว่าโครงการการกุศลหรือโครงการพัฒนาสังคมในประเทศไทย มักจะผูกติดอยู่กับตัวบุคคลมากกว่าระบบองค์สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำเมื่อผู้นำที่มีบารมีสูงสุดสิ้นพระชนม์ไปหน่วยงานราชการต่างต่างที่เคยกระตือรือร้นคอยสนับสนุน
คอยเปิดประตูงบประมาณให้ก็อาจจะเริ่มเกียร์ว่างหรือโยกย้ายงบประมาณไปสนับสนุนโครงการอื่นที่ตอบสนองต่อผู้มีอำนาจในปัจจุบันมากกว่า แต่หากสิ่งนี้เกิดขึ้นจริง ผลกระทบจะตกอยู่กับกลุ่มผู้ด้อยโอกาสโดยตอรองอ สถิติการกระทำผิดซ้ำของผู้ต้องขังหญิงที่เคยลดลงอย่างน่าใจหาย เพราะโครงการกำลังใจ อาจจะพุ่งสูงขึ้นอีกครับงอและนั่นหมายถึงความไม่มั่นคงทางสังคมที่ทวีความรุนแรงขึ้น เด็กเด็กที่เกิดจากผู้ต้องขังจะขาดโอกาสทางการศึกษาและสุ่มเสี่ยงที่จะเติบโตมาเป็นอาชญากรคนใหม่ในอนาคต นี่คือความเจ็บปวดและเป็นจุดบอดที่ระบบราชการไทยมักจะซุกไว้ใต้พรหมเฮสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
แต่เพื่อให้เห็นภาพลึกไปกว่านั้น เราต้องกล้าที่จะเปิดดูโครงสร้างของมูลนิธินภา องค์กรที่เป็นเสมือนท่อน้ำเลี้ยงหลักในการแปลงพระดำรีของพระองค์ พาให้กลายเป็นความจริงในเชิงพาณิชย์และสงอคอมอ มูลนิธินภาทำหน้าที่เป็นช่องทางการตลาดนำสินค้าที่ผลิตโดยผู้ต้องขังและผู้ด้อยโอกาสมาพัฒนาเป็นแบรนด์ระดับพรีเมี่ยมเพื่อสร้างรายได้ที่จับต้องได้และคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้กับพวกเขา มีแต่คำถามเชิงลึกในเกมอำนาจและการบริหารจัดการคืองบประมาณและทรัพย์สินจำนวนมหาศาลที่อยู่ในมูลนิธิแห่งนี้ใครจะเป็นผู้ดูแลแต่ออในระบบราชสำนัก การเปลี่ยนผ่านตำแหน่งประธานมูลนิธิหรือผู้มีอำนาจลงนามไม่ใช่แค่เรื่องของการแต่งตั้งตามกฎหมายแต่มันคือสัญญาณของการส่งต่อบารมีและการจัดสรรผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์
หากเราสังเกตสัญญาณล่าสุดผ่านภาพถ่ายและแถลงการณ์อย่างเป็นทางการ เราจะพบความเคลื่อนไหวที่น่าสนจังหวัด มีตัวแทนจากหน่วยงานฝ่ายความมั่นคงและกระทรวงยุติธรรมเข้ามามีบทบาทในคณะกรรมการบริหารมากคือนอ นี่คือสัญญาณระบุชัดว่าฝ่ายบริหารระดับสูงของประเทศกำลังพยายามควบคุมและจัดระเบียบโครงการในพระดำริทั้งหมดให้อยู่ภายใต้กรอบการทำงานของรัฐบาลเพื่อไม่ให้เกิดความสั่นรอออนอ แต่การกลืนองค์กรพัฒนาเอกชนอิสระให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบราชการที่เทอะทะจะช่วยรักษาเจตนารมณ์ดั้งเดิมของพระองค์ภาไว้ได้จริงหรือจะทำให้มันกลายเป็นเพียงตรายางที่ไร้ชีวิต
แต่ในท้ายที่สุดนี้วังหลวงหรือสถาบันระดับสูงย่อมตระหนักดีว่ามรดกด้านมนุษยธรรมของพระองค์ภาคือหนึ่งในเสาหลักแห่งความศรัทธาที่เชื่อมประสานระหว่างราชสำนักกับประชาชนคนรากหญ้าได้อย่างแนบแน่นที่สุดดอ การปล่อยให้โครงการกำลังใจหรือมูลนิธินภาล่มสลายลงย่อมไม่ส่งผลดีต่อภาพลักษณ์และความมั่นคงในระยะยาวอย่างแน่นอออณอ ดังนั้นหมากเกมยุทธศาสตร์ที่เรากำลังจะได้เห็นต่อจากนี้คือการเปลี่ยนผ่านผู้สืบทอดอย่างเป็นทางการรัชกาลที่ มีกระแสข่าวลือเชิงวิเคราะห์ว่าอาจมีการส่งต่อหน้าที่นี้ให้กับพระบรมวงศานุวงศ์พระองค์อื่นที่มีความใกล้ชิดหรือมีแนวคิดด้านการพัฒนาสังคมคล้ายคลึงกันเพื่อเข้ามาเป็นองค์ประธานคนใหม่
การขยับหมากเกมนี้จำเป็นต้องทำด้วยความระมัดระวังอย่างยิ่งเพื่อให้ประชาชนรู้สึกว่ามรดกและลมหายใจของเจ้าหญิงนักกฎหมายจะยังคงอยู่คู่แผ่นดินไทยไม่สูญหายไปพร้อมกับวันเวลาและ หนึ่งมรดกชิ้นสุดท้ายของพระองค์ภาไม่ใช่แค่อยู่ในเรือนจำไม่ใช่แค่องค์กรหรือเงินงบประมาณ แต่คือแนวคิดที่ว่าทุกชีวิตในสังคมโดยเฉพาะผู้ที่ก้าวพลาดและด้อยโอกาสควรได้รับโอกาสครั้งที่สองอย่างเท่าเทียมกันตามหลักกฎหมายและมนุษยศรีรอรอมอวังหลวงวังวังแชแนลจะยังคงเฝ้าติดตามและร้อยเรียง สัญญาณความเคลื่อนไหวนี้อย่างใกล้ชิด เพื่อนำความจริงและบทวิเคราะห์ที่เฉียบสว่างที่สุดมามอบให้กับคุนอ
